*

           

w w w . h a y a t i l a d i a . g r

   Καλώς ήρθατε στην Ιστοσελίδα των ιδιωτικών Λαογραφικών συλλογών " Χαγιάτι Λαδιά " στην Πρώτη Σερρών του Δήμου Αμφίπολης.

   

Το " Χαγιάτι Λαδιά " στην Πρώτη Σερρών του δήμου Αμφίπολης

|
Aυλόπορτα

Μακεδονικό σπίτι στη Πρώτη

Νεοκλασικό στη Πρώτη

Νεοκλασικό στη Πρώτη

    

Νέο Η αρχιτεκτονική του μουσείου και τα χαρακτηριστικά του.      

Στις αρχές του 19 ου αιώνα τα σπίτια ήταν διώροφα αποτελούμενα από το ισόγειο και τον όροφο. Τα θεμέλια και το ισόγειο ήταν κτισμένα με πέτρα με το πάχος του τοίχου κυμαίνονταν από 50-80 εκατοστά. η τοιχοποιία του ισογείου συνεχίζονταν και στον όροφο με προεξοχή  (ΣΑΝΙΔΩΤΑ) κατασκευασμένη με  την τεχνική του τσατμά η μπαγντατί (κάθετα ξύλα και ξυλοδεσιές σε χιαστί και πάνω τους καρφωμένα οριζόντια ξύλινα πηχάκια και σοβατισμένο με μίγμα από ασβέστη ,άχυρο και άμμο).
Το Χαγιάτι   Υπήρχε επίσης ένα τεράστιο μπαλκόνι που αποτελούσε συνέχεια του δαπέδου του ορόφου  ενώ μπροστά στηριζόταν σε δυο ξύλινες κολώνες, η συνεχεία των οποίων στήριζε και την στέγη του μπαλκονιού. Ο χώρος κάτω από το μπαλκόνι ήταν συνήθως ανοιχτός στα πλάγια και αποτελούσε το χαγιάτι του σπιτιού εκεί βρισκόταν και η πέτρινη σκάλα που οδηγούσε στον όροφο. Ένα σπίτι στην Πρώτη που ακόμα κρατά αρκετά στοιχεία αυτής της αρχιτεκτονικής είναι του Δημητρίου Κοσμά (παλαιοτέρα Καλλιόπης Πέτσιου).

       Τα σπίτια ήταν κυρίως διώροφα, με βασικό αρχιτεκτονικό σχέδιο το ορθογώνιο παραλληλόγραμμο η τον κύβο. Tα θεμέλια και ο πρώτος όροφος ήταν κτισμένα με πέτρα με το πάχος του τοίχου να κυμαίνεται από 50-80 εκ. Το ισόγειο ήταν ανοιχτό στη μέση και κλειστό στις δυο άκρες. Στην μια πλευρά ήταν οι αποθήκες τροφίμων. Το αλεύρι,το σιτάρι, τα τουρσιά το πετιμέζι, η σταφλαρμιά, τα παστά καθώς και τα δεματοποιημένα καπνά. Στην άλλη πλευρά ήταν ο οντάς δηλαδή το καθιστικό και ένα άλλο δωμάτιο έναν επίσημο κατά κάποιον τρόπο χώρο, στον οποίο καθόταν όταν έρχονταν επισκέψεις. Κάτω από τα δωμάτια του ισογείου υπήρχε υπόγειο (κουί) για να μαλακώνουν τα σανδάλια (κιουντέδες) πριν το πασταλιασμα. Εκεί επίσης βρίσκονταν και τα βαρέλια με το κρασί. Σε πολλά σπίτια στο ισόγειο βρισκόταν και ο σταύλος (αχούρι) με τα παχνιά για την τροφή των ζώων. Μια εσωτερική ξύλινη σκάλα οδηγούσε στον όροφο. Στον όροφο υπήρχε διάδρομος και δεξιά και αριστερά από δυο δωμάτια το ένα από αυτά μεγαλύτερο  η σάλα για τις γιορτές. Ένα δωμάτιο ήταν η κρεβατοκάμαρα των γονιών και τα αλλά δωμάτια για τα παιδια. Τα πατώματα και οι οροφές ήταν ξύλινα. Το  χαρακτηριστικό στα σπίτια αυτά είναι ότι το μπαλκόνι βρισκόταν στο κέντρο, πάνω από την κυρία είσοδο του σπιτιού και στηριζόταν σε αντηρίδες τα δε κάγκελα του ήταν σιδερένια. Αργότερα έφτιαξαν και εξωτερική σκάλα για να έχουν πρόσβαση στον όροφο και από την  εξωτερική πλευρά του σπιτιού. Το όλο σύνολο του σπιτιού έδινε εξωτερικά μια αρμονική και ωραία από αισθητικής άποψης αρχιτεκτονική κατασκευή.

          Το Χαγιάτι. Στις αρχές του 19ου αιώνα  ήταν ημιυπαίθριος χώρος που αποτελούσε προέκταση του σπιτιού. Η λειτουργία του ήταν βασική για την ζωή των κατοίκων του χωριού. Ήταν ο κύριος  χώρος μπουρλιάσματος (αρμαθιάσματος) του καπνού. Αφού τον μάζευαν από τα καπνοχώραφα τον έβαζαν στα κοφίνια, τον φόρτωναν στα ζώα, τον κουβαλούσαν στο σπίτι και τον άδειαζαν  στο χαγιάτι. Στη μέση υπήρχαν τα αμέτρητα καπνόφυλλα - αδειασμένα από τα κοφίνια - και γύρω-γύρω καθισμένοι κάτω όλη η οικογένεια τον μπούρλιαζε με τις βελόνες φύλλο-φύλλο.
Το "χαγιάτι" από το σπίτι της οικογενείας Πέτσιου. (Αρχείο: Δημητρίου Κοσμά (Καλλιόπης Πέτσιου))          Ερχόντουσαν όμως κι άλλοι, φίλοι συγγενείς, γείτονες, είτε με δικό τους καπνό για παρέα είτε για να μπουρλιάσουν καμιά βελόνα προς ανακούφιση της οικογένειας. Τα παιδιά προσπαθούσαν και κείνα να μπουρλιάσουν ή τα παρότρυναν οι μεγάλοι να τραγουδούν, όταν δεν έπαιζε το ράδιο. Στο χαγιάτι γινόταν και το σίρτισμα δηλαδή το άδειασμα των βελονών σε σχοινί (κνάπι) ευθυγραμμίζοντας το, με ένα μεγάλο ξύλο λεπτό 2μ περίπου το λεγόμενο σαρίκι. Στη συνέχεια δε τα κρεμούσαν στα τελάρα και αφού έμεναν δύο μέρες στο χαγιάτι  τα έβγαζαν στον ήλιο για να στεγνώσουν. Στο χαγιάτι ο καθένας έλεγε τα προβλήματά του, καλαμπούριζε, σχολίαζε, .... και όλα αυτά δουλεύοντας συγχρόνως σκληρά. Με βρώμικα χέρια από την κόλλα των καπνόφυλλων, με δάχτυλα γεμάτα κοψίματα από τις βελόνες, με πατούσες σκληρές  από το ξυπόλητο περπάτημα .....  «Τα ΧΑΓΙΑΤΙΑ» όμως έχουν μείνει στη θύμηση ως χώροι συνάντησης και επικοινωνίας και όσα υπάρχουν σήμερα ζωντανεύουν αυτή την θύμηση.

<< Φωτογραφία: Πρώτη Σερρών.Το "χαγιάτι" από το σπίτι της οικογενείας Πέτσιου. (Αρχείο: Δημητρίου Κοσμά (Καλλιόπης Πέτσιου)).

 

Η αυλή των σπιτιών ήταν με καλντερίμι        Η αυλή των σπιτιών ήταν με καλντερίμι (πέτρα φυτευτή στο χώμα) και σε κάποια γωνιά υπήρχε ο φούρνος όπου έψηναν το χωριάτικο ψωμί ,τις πίττες, τα φαγητά, τα γλυκά, τα κουλουράκια. Συνήθως δίπλα βρισκόταν και το πλυσταριό όπου γινόταν το πλύσιμο των ρούχων. Σε άλλο σημείο της αυλής ήταν και  και ο χαλές η αναγκαίος (τουαλέτα). Κοντά στην αυλή πάντα υπήρχε ένα κομμάτι γης για να καλλιεργούν τα απαραίτητα για την οικογένεια λαχανικά. Απαραίτητο και το κοτέτσι με τις κότες για τα φρέσκα αυγά.

 

Παράθυρα του 1920

       Παράθυρα του 1920 με φάρδος 80 εκατοστά και ύψος ενάμισυ μέτρο. αποτελούνται το καθένα από δυο κανάτια εκ των οποίων το πάνω είναι σταθερό και το κάτω ανεβοκατεβαίνει. Από έξω υπάρχουν οριζόντιες σιδεριές για ασφάλεια. χώρος "ΧΑΓΙΑΤΙ ΛΑΔΙΑ"

      

      Χαρακτηριστικό στοιχείο της αυλής ήταν η αυλόπορτα η εξώπορτα. Το πάνω μέρος ήταν φτιαγμένο από ξύλα και πάνω σ’ αυτά υπήρχαν κεραμίδια. Τα κάθετα τμήματα τα αποτελούσαν λαξευμένες πέτρες με γωνιές. Η πόρτα ήταν δίφυλλη. Συνήθως άνοιγε το δεξί φύλλο. Το αριστερό φύλλο της αυλόπορτας ήταν στηριγμένο από μέσα με ένα μεγάλο σίδερο " κόντρα - αντηρίδα ".

       Το δεξί κλείδωνε πάνω στο αριστερό με κλειδαριά ενώ για γρήγορο άνοιγμα-κλείσιμο είχε ένα σίδερο όρθιο το οποίο σηκώνοντας το προς τα πάνω έσπρωχνε το ξύλο που ήταν καρφωμένο ψηλά ,για να ανοίξει.

 

Πέτρινος τοίχος       Τα περισσότερα σπίτια στην Πρώτη που είχαν αυλές, περιβάλλονταν από πολύ ψήλο πέτρινο τοίχο έτσι ώστε να μην μπορεί να δη κάνεις μέσα την αυλή και το υπόλοιπο σπίτι. Μέρος του αυλότοιχου στο "ΧΑΓΙΑΤΙ ΛΑΔΙΑ".

     

Παλία πόρτα καπναποθήκης του 1920

   Πόρτα καπναποθήκης του 1920 εντός του χώρου (χαγιάτι λαδιά ). Δεν άντεξε στο πέρασμα του χρόνου. Αποξηλώθηκε και αντικαταστάθηκε δε με πόρτα μονόφυλλη της ίδιας περίπου εποχής με σιδεριά στο πάνω μέρος και από πίσω δυο παραθυρόφυλλα με τζάμι τα οποία ανοιγοκλείνουν. Πόρτα καπναποθήκης του 1920

Βάσια Λαδιά   2014

 

Αρχική σελίδα. ( Home ) | Η αρχιτεκτονική των ημιορεινών οικισμών του όρους Παγγαίου | H ιστορία του χωριού Πρώτη Σερρών

Η ιστορία της οικογενείας Αχιλλέα & Δάφνης Λαδιά | Το γενεαλογικό δένδρο της οικογενείας Λαδιά | Η αίθουσα πολιτιστικών εκδηλώσεων - Εκθέσεις

Συλλόγες " Χαγιάτι Λαδιά " |  Η κουζίνα | Το καθιστικό | Η κρεβατοκάμαρα | Ο αργαλειός της γιαγιάς | Ο χάρτης της ιστοσελίδας

Τα εργαλεία της καπνοκαλλιέργειας | Τα εργαλεία του θέρους | Τα εργαλεία της αμπελουργίας | Αντικείμενα αποθήκευσης

www.hayatiladia.gr

hayatiLadia

 

Website Design  &  Administration : Tsif

Copyright © 2014-2017  -    Last update 10/08/2017  -  All rights reserved.